Aktualności

14 maja Forum Darczyńców zorganizowało spotkanie poświęcone przepisom dotyczącym przeprowadzania zbiórek publicznych zawartym w Ustawie o zbiórkach publicznych z 15 marca 1933 roku (znowelizowanej w czerwcu 2003) i w Rozporządzeniu MSWiA z 6 listopada 2003 oraz problemom, z jakimi spotykają się organizacje pozarządowe w związku z nie mającą umocowania w Ustawie urzędniczą wykładnią rozciągającą termin zbiórki publicznej na wszelkie formy pozyskiwania środków od osób prywatnych (m.in.: wpłaty darowizn na konto bankowe, darowizny przekazywane za pomocą sms, czy darowizny przekazywane za pośrednictwem wpłat w systemie on-line). 40 przedstawicieli organizacji uczestniczących w spotkaniu dzieliło się swoimi doświadczeniami z organizacji zbiórek, wskazując na nierealistyczne, a niekiedy wręcz absurdalne, wymogi i obwarowania narzucane przez urzędników koncesjonujących - w sposób całkowicie uznaniowy i nie znajdujący oparcia w przepisach - pozwolenia na przeprowadzenie zbiórki publicznej. Na wstępie spotkania zastanawiano się, co w świetle obowiązujących przepisów jest a co nie jest zbiórką publiczną i skąd wzięła się stosowana przez urzędników MSWiA i powtarzana w niektórych publikacjach organizacji pozarządowych, wykładania mówiąca, że zbiórką publiczną jest każdy publiczny apel o wsparcie organizacji. Po analizie dokumentów: ustawy i rozporządzenia o zbiórkach publicznych zebrani doszli do wniosku, że "winnym" tej nadinterpretacji jest z jednej strony Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z roku 2003, które do form zbiórki publicznej "ofiar w gotówce" włączyło wpłaty na konto bankowe (w poprzednim rozporządzeniu forma taka nie była wymieniona), z drugiej zaś odpowiedź ministra spraw wewnętrznych i administracji Krzysztofa Janika z tego samego roku na interpelację poselską nr 3996c, w której stwierdził, że "o zbiórce publicznej można mówić wówczas, gdy apel o wsparcie kierowany jest do bliżej nieokreślonego adresata, np. apele w środkach masowego przekazu z podaniem konkretnego numeru konta". Uczestnicy spotkania zgodzili się, że zawarta w cytowanej odpowiedzi interpretacja nie ma żadnego umocowania w obowiązującym prawie, a uznanie w rozporządzeniu Ministra z 2003 roku wpłat na konto bankowe za formę zbiórki publicznej jest niezgodne z duchem i literą Ustawy. Intencją ustawodawcy było bowiem zapewnienie bezpieczeństwa ofiar anonimowych darczyńców składanych "w gotówce" lub w naturze, po to, by zostały przeznaczone na określony w zbiórce społecznie pożyteczny cel. Tymczasem wpłaty dokonywane przez darczyńców na rachunek bankowy nie są, po pierwsze, anonimowym przekazaniem gotówki, lecz udokumentowaną przelewem darowizną przekazaną przez zidentyfikowanego z imienia i nazwiska darczyńcę, a po drugie, tak jak inne przychody organizacji pozostają już pod nadzorem właściwych organów kontroli, w tym urzędów skarbowych. Włączenie wpłat na konto do rozporządzenia dotyczącego przeprowadzania zbiórek publicznych nie tylko nakłada na organizacje dodatkowe obciążenia sprawozdawczo-biurokratyczne, ale prowadzi wręcz do absurdalnych sytuacji, w których organizacja nie zamieszcza na swojej stronie internetowej numeru konta bankowego dla potencjalnych darczyńców w obawie, że zostanie to przez urzędników ministerialnych uznane za formę prowadzenia zbiórki publicznej bez zezwolenia. Uczestnicy spotkania stwierdzili, że interpretacja MSWiA stawia znak równości między fundraisingiem, czyli pozyskiwaniem środków na działalność organizacji a zbiórką publiczną datków do puszek kwestarskich. Stosowana przez urząd wykładnia ustawy poważnie ogranicza możliwości informowania organizacji o swoich działaniach i docierania do potencjalnych darczyńców. Traktowanie apeli o przekazywanie wpłat na konto organizacji jako zbiórki, na którą należy otrzymać zgodę urzędnika, zniechęca wiele podmiotów do aktywnego poszukiwania nowych darczyńców, hamując jednocześnie wciąż słabo rozwiniętą w społeczeństwie polskim filantropię indywidualną (ostatnie wyniki badań pokazują kilkuprocentowy spadek ofiarności indywidualnych darczyńców). Z dyskusji prowadzonej na seminarium wynika, że wiele problemów, z którymi borykają się organizacje pozyskujące środki na swoją działalność z darowizn osób indywidualnych, w tym konieczność zakładania do każdej zbiórki osobnego konta bankowego, rozwiązałoby zawężenie interpretacji zbiórki publicznej do definicji zawartej w Ustawie. Usunięcie z Rozporządzenia MSWiA wpłat na konto organizacji jako jednej z form zbiórki publicznej, pozwoliłoby na klarowne rozróżnienie między zbiórką publiczną - rozumianą jako zbieranie podczas kwesty ulicznej anonimowych ofiar w gotówce lub naturze - a pozyskiwaniem funduszy na działalność statutową organizacji z wykorzystaniem takich nowoczesnych metod fundraisingowych jak direct dialogue, charytatywne smsy, mailing, pay-roll, marketing telefoniczny, czy wpłaty on-line na stronie internetowej organizacji. Zbiórka publiczna ograniczona byłaby do ofiar i datków w gotówce lub w naturze przekazywanych w sposób nieudokumentowany umową darowizny, wpłatą na konto bankowe, pokwitowaniem do kasy organizacji, czy na numer wyznaczony do tego celu w umowie organizacji z operatorem telefonii komórkowej. Drugi postulat podnoszony przez organizacje podczas spotkania dotyczył konieczności wyeliminowania uznaniowości i dowolności w interpretacji przepisów o zbiórkach publicznych oraz formułowaniu wymogów pod adresem organizacji ubiegających się o pozwolenia na ich przeprowadzenia. Z doświadczeń organizacji, które prowadziły zbiórki publiczne, wynika, że skala urzędniczej interpretacji przepisów jest bardzo szeroka, a w niektórych kwestiach zdarzały się nawet całkowicie sprzeczne stanowiska czy żądania formułowane przez urzędników zarówno na etapie składania wniosku o pozwolenia na zbiórkę jak i składaniu sprawozdania z jej przeprowadzenia. Zebrani zwrócili uwagę na szereg problemów, na jakie napotykają w kontaktach z urzędem MSWiA, starając się o pozwolenie na zbiórkę. Za najbardziej dokuczliwe uznali: • arbitralność w decydowaniu przez urzędników co i w jakiej proporcji może być ujęte w kosztach przeprowadzenia zbiórki, w tym określanie dopuszczalnego pułapu kosztów administracyjnych na poziomie 7, 10, czy 20% • żądanie precyzyjnego określenie celu zbiórki z wyszczególnieniem pozycji, które będą z niej sfinansowane (cel zbiórki powinien być ogólny i odnosić się do art. 3 i 4 ustawy, które stwierdzają, że nie może być niezgodny z prawem i statutem prowadzącej zbiórkę organizacji). Niemożliwe jest na etapie ogłaszania zbiórki podanie konkretnych wydatków w tym ilości i charakteru planowanych zakupów • brak ustawowego terminu rozpatrzenia wniosku przez ministerstwo oraz wymogu uzasadnienia decyzji odmownej, brak możliwości odwołania się od decyzji urzędnika ministerialnego do wyższej instancji • brak ustawowego wymogu niezwłocznego udzielenia odpowiedzi na wniosek o pozwolenie na zbiórkę w sytuacjach nagłych: klęsk, katastrof, itp uniemożliwiający często możliwość włączenia się Polski w akcje pomocy humanitarnej poza krajem • nakaz wykorzystania i rozliczenia pozyskanych w zbiórce środków w ciągu miesiąca, co w przypadku dużych ogólnopolskich zbiórek jest często fizycznie niemożliwe • rygorystyczne traktowanie wstępnych założeń zbiórki (kwestionowanie wydatków, które nie pokrywają się z planowanymi, robienie problemu z pozyskaniem wyższych niż zakładane środków • niepewność, czy zamrożenie środków ze zbiórki na koncie bankowym np. na poczet wypłaty stypendiów dla dzieci ofiar klęski, katastrofy zostanie uznane za ich wydatkowanie • zakaz zakupu za granicą towarów, które będą wykorzystane w Polsce, oraz odwrotnie - możliwości zakupu towarów w kraju z przeznaczeniem ich wykorzystania za granicą • wielomiesięczny brak informacji o zatwierdzeniu lub odrzuceniu przesłanego przez organizację sprawozdania, skutkujący niemożnością ubiegania się o nowe pozwolenie, żądanie wyjaśnień lub zmian po upływie kilku miesięcy • wymóg publikowania kosztownych sprawozdań z wykorzystania zbiórki w prasie (postulat ograniczenia wymogu do strony internetowej organizacji lub uwzględnienia opłat za wymagane rozporządzeniem ogłoszenie w  kosztach prowadzenia zbiórki) • konieczność otwierania za każdym razem nowego konta do nowej zbiórki Ustalono, że postulaty organizacji obecnych na spotkaniu, w tym w szczególności postulat zawężenia zbiórki publicznej do jej ustawowej definicji, zostaną przedstawione: Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, Sejmowej Podkomisji ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi oraz Komisji "Przyjazne Państwo" pod przewodnictwem Janusza Palikota. Listy do ww. organów zamieścimy na naszej stronie internetowej.